Elektrische beschermingsklassen I, II en III voor armaturen uitgelegd conform NEN-EN 61140 en NEN 1010.
Referentie: NEN-EN 61140:2016, NEN-EN 60598-1:2020, NEN 1010:2020
Kort antwoord
Gebruik deze pagina om beschermingsklasse I, II en III als elektrische schokbescherming te duiden. De klasse zegt iets over isolatie, aarding en veilige spanning; niet over IP-waterdichtheid, IK-slagvastheid, brandgedrag of lichtkwaliteit.
Gebruik deze tabel voor
Controleer vooral
Let op
Projectkader
Laatste controle: 2026-05-03
Bronnen en controle
NEN-cataloguspagina voor laagspanningsinstallaties.
https://www.nen.nl/nen-1010-2020-c1-2024-nl-325089De elektrische beschermingsklasse geeft aan hoe een verlichtingsarmatuur bescherming biedt tegen aanraking van gevaarlijke spanning (elektrische schok). Het systeem is vastgelegd in NEN-EN 61140:2016 (Bescherming tegen elektrische schok — Gemeenschappelijke aspecten voor installaties en materieel) en wordt voor verlichtingsarmaturen specifiek uitgewerkt in NEN-EN 60598-1:2020 (Armaturen — Deel 1: Algemene eisen en beproevingen). De keuze van de beschermingsklasse heeft directe gevolgen voor de bekabeling (met of zonder PE-geleider), de aansluiting en de veiligheid in natte of explosiegevaarlijke omgevingen.
Begin bij het typeplaatje van het armatuur: klasse I, II of III zegt iets over elektrische schokbescherming. Controleer daarna apart de IP-code, IK-code, brandmarkering, driverlocatie, kabelinvoer en NEN 1010-context. Een beschermingsklasse bewijst niet dat badkamer, buitenruimte, zwembad of industrie automatisch geschikt is.
| Klasse | Symbool | Beschermingsprincipe | Aarding (PE) | Typische toepassing |
|---|---|---|---|---|
| Klasse I | ⏚ | Basisisolatie + beschermende aarding | Verplicht (groen/geel geleider) | Metalen industriële armaturen, kantooropbouwarmaturen |
| Klasse II | ◻◻ (dubbel vierkant) | Dubbele of versterkte isolatie | Niet vereist (geen PE) | Kunststof armaturen, badkamerarmaturen, buitenverlichting |
| Klasse III | III | SELV/PELV (veilige spanning ≤ 50 V AC / ≤ 120 V DC) | Niet vereist | 12/24 V DC LED-strips, tuinverlichting, zwembadverlichting |
| Eigenschap | Klasse I | Klasse II | Klasse III |
|---|---|---|---|
| Nominale spanning | 230 V AC | 230 V AC | ≤ 50 V AC / ≤ 120 V DC |
| Isolatieniveau | Basisisolatie (eenlaags) | Dubbel of versterkt (tweelaags) | Basisisolatie |
| Aardgeleider (PE) | Ja, aansluiten volgens product- en installatiecontext | Niet aansluiten op het armatuur als het product dit niet voorziet | Nee |
| Behuizing | Metaal of kunststof (met aardklem) | Volledig kunststof of dubbel geïsoleerd metaal | Divers (kunststof, silicone, hars) |
| Aardlekbeveiliging | Op installatieniveau beoordelen | Op installatieniveau beoordelen | Afhankelijk van voeding en projectcontext |
| Productbeproeving | Volgens armatuurnorm en fabrikantdocumentatie | Volgens armatuurnorm en fabrikantdocumentatie | Volgens voeding en producttype |
| Isolatieweerstand | ≥ 2 MΩ (bij 500 V DC) | ≥ 4 MΩ (bij 500 V DC) | ≥ 0,25 MΩ |
| Typisch gebruik in NL | Kantoor, industrie, magazijn | Badkamer, buitenverlichting, woning | LED-strips, tuinverlichting, zwembad |
De keuze van de juiste beschermingsklasse is afhankelijk van de omgevingsomstandigheden en de elektrische installatie. Gebruik onderstaande tabel als vraagrichting; controleer de actuele NEN 1010-context, productspecificatie en montagevoorwaarden voor het project.
| Omgeving | Mogelijke klasse | Projectcontrole | Motivatie |
|---|---|---|---|
| Kantoor / woonkamer (droge ruimte) | Klasse I of II | Aarding, typeplaatje en aansluitpunt | Beide kunnen geschikt zijn wanneer product en installatie kloppen |
| Badkamer zone 0 | Vaak klasse III / SELV-route | Zone, IP-code, voeding, driverpositie en actuele normcontext | Natte zone vraagt aparte elektrische en productcontrole |
| Badkamer zone 1 en 2 | Projectspecifiek klasse II of III; soms klasse I met juiste context | Zoneafstand, IP-code, aardlek, voeding en fabrikantvoorwaarden | Beschermingsklasse en IP-code moeten samen worden beoordeeld |
| Buitenverlichting (tuin, terrein) | Klasse I, II of III afhankelijk van product | Aarding, corrosie, IP, kabelinvoer, driver en montagepositie | Buitenbelasting is meer dan alleen beschermingsklasse |
| Industrie (metalen constructie) | Vaak klasse I of projectspecifiek | Aarding, mechanische belasting, IP/IK, ATEX waar relevant | Metalen omgeving en onderhoud vragen installatiedossier |
| Zwembad of fontein | Specialistische laagspanningsroute | Zone, SELV/PELV, productspecificatie, IP en bevoegde beoordeling | Gebruik geen algemene armatuurkeuzetabel als eindbewijs |
| Landbouw / veestal | Projectspecifiek | Vocht, corrosie, ammoniak, reiniging, IP en elektrische aanleg | Omgevingseisen kunnen productkeuze sterk beperken |
| Campings / jachthavens | Projectspecifiek | Vocht, aanraking, tijdelijke aansluitingen en beheer | Gebruik actuele installatiecontext en productdocumentatie |
Klasse III armaturen worden gevoed via een veiligheidstransformator die de netspanning omzet naar een veilige spanning conform NEN-EN 61558-2-6. Er zijn twee varianten:
| Aspect | SELV (Safety Extra Low Voltage) | PELV (Protective Extra Low Voltage) |
|---|---|---|
| Max. spanning | ≤ 50 V AC / ≤ 120 V DC | ≤ 50 V AC / ≤ 120 V DC |
| Aarding secundair | Verboden (galvanische scheiding) | Toegestaan (één pool geaard) |
| Typische toepassing | Zwembad, badkamer zone 0/1, fonteinen | Industriële besturingsverlichting, noodverlichting 24 V |
| Transformatornorm | NEN-EN 61558-2-6 | NEN-EN 61558-2-6 |
| Praktisch verschil | Volledige galvanische scheiding; veiligste optie | Eén pol naar aarde; eenvoudiger foutdetectie |
Op een armatuur of in de productdocumentatie vindt u de relevante markeringen met onder meer de beschermingsklasse, de IP-code, de IK-code en de brandveiligheidsmarkering. Controleer het typeplaatje vóór installatie — visueel onderscheid (kunststof vs. metaal) is geen betrouwbare indicator.
| Symbool op typeplaatje | Betekenis | Actie installateur |
|---|---|---|
| ⏚ (aarde-symbool) | Klasse I — aardaansluiting verplicht | PE-geleider (groen/geel) aansluiten op aardklem |
| ◻◻ (dubbel vierkant) | Klasse II — dubbele isolatie | Géén PE aansluiten; PE-ader isoleren of achterlaten in centraaldoos |
| III (Romeins cijfer) | Klasse III — veilige spanning | Aansluiten op SELV/PELV veiligheidstransformator; géén netspanning |
De volgende situaties komen regelmatig voor bij inspecties door netbeheerders en erkende installatiedeskundigen (EID) in Nederland:
| Fout | Risico | Correcte aanpak |
|---|---|---|
| Klasse II armatuur voorzien van PE-geleider | Aardverbinding kan bij intern defect juist spanning op behuizing brengen | PE-ader in centraaldoos laten; niet aansluiten op armatuur |
| Klasse I armatuur zonder passende aardaansluiting | Foutbescherming werkt mogelijk niet zoals bedoeld | Aardingsroute en beveiliging laten beoordelen |
| Netspanning op Klasse III armatuur | Product is niet bedoeld voor die voeding | Alleen aansluiten volgens SELV/PELV- en fabrikantdocumentatie |
| Klasse I in natte zones zonder projectcontrole | Beschermingsklasse, IP en voeding kunnen ongeschikt zijn | Zone, IP-code, SELV/PELV en actuele normcontext beoordelen |
| Oudere woning zonder randaarde + Klasse I | Aarding ontbreekt; bij defect geen bescherming | Klasse II armaturen adviseren; of aarding laten aanleggen |
Woningen van voor 1997: In Nederland hebben veel oudere woningen (bouwjaar vóór 1997) geen randaarde in slaapkamers en woonkamers. Bij vervanging of renovatie van verlichting in deze woningen kan Klasse II (dubbel geïsoleerde) armaturen een praktische route zijn. Controleer dit per vertrek, groep en product; laat ontbrekende aarding of aanpassing van de installatie beoordelen.
Aardlekschakelaar: Beoordeel aardlekbeveiliging op installatieniveau. De beschermingsklasse van het armatuur vervangt geen controle van groep, voeding, foutbescherming en actuele NEN 1010-context.
LED-drivers en transformatoren: Bij Klasse III LED-installaties (bijv. 24 V LED-strips) moet de LED-transformator passen bij SELV/PELV-route, belasting, dimprotocol, omgeving en productdocumentatie. Controleer markeringen en fabrikantdata voordat u laagspanning als veilig projectbewijs gebruikt.
Documentatie: Leg de beschermingsklasse vast in het project- of onderhoudsdossier. Vermeld per armatuurpositie de klasse, het IP-getal en de fabrikant/type. Dit is essentieel voor toekomstig onderhoud en voor de NEN 3140 inspectie.
Basisisolatie = één laag isolatie die onder normale omstandigheden bescherming biedt tegen aanraking van spanningvoerende delen. Bij een defect in deze isolatie biedt alleen de aarding (bij Klasse I) bescherming.
Dubbele isolatie = twee onafhankelijke lagen isolatie: de basisisolatie plus een extra isolatielaag. Bij defect van één laag biedt de andere laag nog steeds bescherming — vandaar dat aarding overbodig is bij Klasse II.
Versterkte isolatie = een enkele isolatielaag die hetzelfde beschermingsniveau biedt als dubbele isolatie. Dit wordt toegepast waar constructief geen ruimte is voor twee aparte lagen.
PE-geleider = de Protective Earth-geleider (groen/geel gestreept), die de metalen behuizing van een Klasse I armatuur verbindt met de aarding van de installatie. Bij een interne kortsluiting naar de behuizing vloeit de foutstroom via de PE af, waardoor de aardlekschakelaar of zekering uitschakelt.
Voor projecten
Download de tabel, controleer de uitgangspunten en leg bij twijfel de projectsituatie voor.